Menu
PORTFOLIO ACCESS
De psychologie van de belegger

De psychologie van de belegger

Hoe gedragswetenschappen meetellen in de financiële wereld



De Nobelprijs voor Economie ging dit jaar naar Richard Thaler die volgens het Nobelprijscomité de psychologie van de economie doorgrondt. Thaler is één van de grondleggers van Behavioral Economics. Vroeger was hij eerder een vreemde luis in de professorenpels die zich volgens het academisch establishment wat onledig hield in een schimmig en wollig domein, ver weg van de échte economie. Vandaag wordt hij alom gerespecteerd én staat hij voor een door iedereen erkende discipline van de economische wetenschappen. Thaler bestudeert (en beschrijft in zijn bestseller ‘Nudging’) het gebruik van deze erg subtiele beïnvloeding om mensen naar (gewenste) rationele keuzes te leiden.
Werner De Bondt is een Vlaamse professor, verbonden aan de DePaul University van Chicago. Hij doctoreerde in de seventies bij de 9 jaar oudere Richard Thaler. Net als zijn mentor is hij actief in behavioral economics, meer bepaald in het deeldomein van ‘behavioral finance’. De Bondt bestudeert vooral het irrationeel gedrag in de financiële markten. Zijn ouders wonen in Bornem en voor de feestdagen was hij nog eens op bezoek. Het Financieel Forum van Antwerpen profiteerde ervan om De Bondt nog eens naar de aula van zijn Alma mater te halen. Ons redactieteam was uitgenodigd en laat u graag kennismaken met de inzichten van deze boeiende wetenschapper en begenadigd spreker.


Werner De Bondt, Professor Behavioral Economics & Finance

Voor rationele wezens, zeg maar de ’homo economicus analyticus’, zijn de conclusies van De Bondt best confronterend. In een historische inleiding werden enkele definities duidelijk gesteld en het belang voor de economische orde. Economie zorgt volgens De Bondt voor coördinatie, zonder disruptie en met respect voor individuen en lost problemen op van allocatie, stabilisatie en distributie van economische goederen en diensten. ‘Finance’ regelt daarbij de betalingen en settlements, pooling en transfers, het sparen en beleggen, contractdesign en organisatorische architectuur, het risk management en de valuatie. Vooral dat laatste is erg belangrijk want beantwoordt de vraag wat iets waard is. En laat dat nu net de hamvraag zijn voor een belegger. De interne logica bij dit alles is er volgens De Bondt een van radicale onzekerheid. De psychologie van oordelen en kiezen moet zich hoeden voor klassieke beslissingsvallen en opletten voor distorties bij investeringsbeslissingen en bij de prijzen van de diverse assets.
Het studiedomein van Werner De Bondt, behavioral finance, bestudeert deze financiële beslissingen met behulp van andere sociale wetenschappen. De Bondt zet zich af tegen een naïef geloof in het menselijk verstand en heeft begrip voor menselijke beperkingen. Hij gebruikt hierbij enkele ‘building blocks’ (kennis, emoties en sociaal-psychologische factoren) en legt daarbij veel nadruk op het ‘mental frame’, zeg maar ons referentiekader. Dit is erg belangrijk en beïnvloedt onze beslissingen. Mensen denken nogal vaak in stereotypen; proberen zaken die oppervlakkige raakpunten hebben uit te vergroten en ze in hetzelfde mentale frame te plaatsen, waardoor we de ene gebeurtenis al snel op gelijke voet zetten met een andere. Menselijk kuddegedrag zorgt er dan voor dat wanneer mensen veel geld verdienen met een bepaald activa, ook anderen daar deel van willen uitmaken. Begrippen als “confirmation bias” en “wishfull thinking” illustreren ons selectief denken en leggen het verschil bloot tussen wensen en geloof. Vertrouwen is cruciaal en doet de markten werken (prachtig beschreven door vroegere gouverneur van de Britse Centrale Bank, Mervyn King in ‘The end of Alchemy”).

Teveel vertrouwen is echter niet aangewezen want leidt tot “overconfidence”; een begrip dat aan de aanwezigen in de zaal werd uitgelegd en duidelijk maakte dat noch IJsland, noch Zwitserland allicht het WK Voetbal in 2018 zullen winnen…
Samen met zijn leermeester Richard Thaler ging De Bondt reeds in de seventies op zoek naar anomalieën waar je die het minste verwacht. Want inderdaad, er waren bibliotheken volgeschreven over transparante en perfecte markten. Nobelprijswinnaars als Eugene Fama beschreven dat de beurs bij uitstek een rationele plaats is, waar aandelenprijzen alle publieke informatie incorporeren en steeds juist zijn (‘efficiënte markten hypothese’).
Wat echter buiten De Bondt en Thaler was gerekend : sentiment, emoties en trends zijn erg belangrijk bij beleggers, die immers niet rationeel handelen maar steeds opnieuw dezelfde fouten maken. De Bondt legde zijn Antwerpse publiek uit wat ‘reversals’ zijn en hoe goedkoop kopen wordt beloond. Zijn grafieken lieten zien hoe verliezers, winnaars werden na gemiddeld 24 tot 36 maanden. Uiteraard bestaat er ook ‘momentum’, waarbij korte termijn winnaars, winnaars bleven, net als korte termijn verliezers, verliezers bleven. Deze wijsheden zagen het licht in de baanbrekende paper uit 1985 ‘Does the stock market overreact?” Thaler en De Bondt volgden hiervoor selecties van de best en slechtst presterende aandelen over een periode van 3 en 5 jaar en stelden daarbij vast dat de verliezers het de daaropvolgende 3 tot 5 jaar beter zouden doen dan de winnaars. Door de psychologische neiging om zowel goed als slecht bedrijfsnieuws overdreven te extrapoleren, kunnen de aandelenkoersen van de winnaars verder doorstijgen, waardoor ze daarna wel moeten terugvallen naar het lange termijn gemiddelde. De verliezers maken op die manier een inhaalbeweging. Dergelijke voorspellende uitspraken waren destijds erg gedurfd en zelfs wereldschokkend, toch in de wereld van efficiënte markten. De erkenning nú, door het Nobelprijscomité voor deze introductie van ‘psychologisch realistische assumpties in de economische besluitvorming’ is ook een pluim op De Bondts hoed.

Werner De Bondt gaf het publiek nog mee dat de menselijke financiële intuïtie erg fragiel is en dat die soms kan breken. Behavioral finance bestudeert wanneer onze eigen psychologie ons verleidt. Psychologie is wel degelijk van belang in financiële markten. Beleggers handelen nu eenmaal niet volledig rationeel maar laten zich voortdurend leiden door menselijke emoties bij het nemen van hun beleggingsbeslissingen. Ook de media speelt hierbij een belangrijke rol. Zij staan dikwijls niet garant voor objectieve analyses, hebben vaak andere prioriteiten en opteren dan voor eerder ongenuanceerde, korte fragmenten en spraakmakende titels dan voor diepgaand onderzoek dat leidt tot gefundeerde beleggingsaanbevelingen. Zogenaamde beurswijsheden (“sell in may…”), seizoenseffecten (januari-effect, eindejaarsrally) of groepsgedrag (hypes en bubbels) zijn alom gekend, maar daarom niet zaligmakend. Is Harry Potter écht een goed/beter boek omdat 35 miljoen mensen het gelezen hebben? Een voorzichtigheids- en zorgplicht rust dus op beleggers, en zeker op de professionelen onder hen. Sommige vergissingen van anderen, bieden opportuniteiten om winst te behalen, ondanks de eraan verbonden risico’s. Door wijzigingen aan het beslissingsproces kunnen sommige fouten enigszins vermeden worden (bijvoorbeeld door bewust te zijn van enkele ‘keuze vallen’ en emoties in het beslissingsproces). Tussen de lijnen pleit De Bondt ook voor ‘value beleggen”, gelet op het typisch excessief optimisme over het potentieel van groeibedrijven. Volgens hem houdt een succesvolle strategie (“road to wisdom”) een gestructureerd beslissingsproces in dat fouten vermijdt en rekening houdt met aannemelijke fouten van anderen. Financiële markten bieden zo ook opportuniteiten voor mensen die het niet eens zijn met iets.

Oud president Thomas Jefferson liet ooit de quote optekenen “in matters of style, swim with the current; in matters of principle, stand like a rock”. Vrij te vertalen als “in princiepskwesties, sta als een rots maar in kwesties van smaak, zwem met de stroom mee”. De quote was bedoeld als advies voor een gelukkig gezinsleven, maar is volgens de Bondt eveneens toepasselijk op beleggingsbeslissingen. Uw huis van vertrouwen, Leo Stevens & Cie is hiervan doordrongen. Ook in 2018!

Disclaimer

Dit is een publicatie van Leo Stevens & Cie, een beursvennootschap gereglementeerd door de NBB (Nationale Bank van België) en de FSMA (Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten).

Deze publicatie mag niet beschouwd worden als 'onderzoek op beleggingsgebied' zoals bedoeld in het koninklijk besluit van 3 juni 2007. Het is een publicitaire mededeling. De wettelijke voorschriften ter bevordering van de onafhankelijkheid van onderzoek op beleggingsgebieden zijn hierop niet van toepassing. Eventuele aanbevelingen zijn niet onderworpen aan een verbod om al voor de verspreiding van onderzoek op beleggingsgebied te onderhandelen.

Deze publicatie mag niet als persoonlijk beleggingsadvies beschouwd worden. Leo Stevens & Cie kan niet garanderen dat de in de publicatie behandelde financiële instrumenten voor u geschikt zijn. Mocht u op basis van deze publicatie overgaan tot een financiële transactie, dan draagt u hier zelf de volledige verantwoordelijkheid voor. Beleggen in financiële instrumenten (zoals aandelen) kan grote risico’s inhouden. Alvorens tot een transactie over te gaan, moet een belegger beschikken over de nodige ervaring en kennis om de eventuele risico’s die gepaard gaan met de transactie ten volle in te schatten, in staat zijn om deze risico’s te dragen waarbij beseft moet worden dat het belegde kapitaal geheel of gedeeltelijk verloren kan gaan.

Medewerkers van Leo Stevens & Cie kunnen vóór de verspreiding van deze aanbevelingen handelen in het financieel instrument.

Eventuele rendementen die in deze publicatie vermeld werden, zijn gerealiseerd geworden in het verleden. Er is geen garantie dat zij ook in de toekomst behaald zullen worden. Men kan evenmin zeker zijn dat de beschreven scenario’s, verwachtingen en risico’s zullen uitkomen in de realiteit. Zij dienen als indicatief beschouwd te worden. De gegevens die in de publicatie vermeld worden, zijn louter informatief en kunnen aan veranderingen onderhevig zijn. Wisselkoersschommelingen kunnen vooropgestelde resultaten en rendementen beïnvloeden.

De publicatie geeft de analyse weer van de auteur op de vermelde datum. Hoewel de analyse gebaseerd is op volgens de auteur betrouwbare bronnen, kan de correctheid, volledigheid en actualiteit van de gebruikte informatie niet gegarandeerd worden. Leo Stevens & Cie kan nooit aansprakelijk gesteld worden voor de eventuele onjuistheid of onvolledigheid van bepaalde gegevens in deze publicaties.

Niets in deze publicatie mag gereproduceerd worden zonder de voorafgaande uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van Leo Stevens & Cie. Deze publicatie is onderworpen aan het Belgisch recht en aan de uitsluitende rechtsmacht van de Belgische rechtbanken.

Ook de moeite waard

x

zoeken