Menu
LS CONNECT
Energiecrisis... Structureel of tijdelijk?

Energiecrisis... Structureel of tijdelijk?

2022 zal dan wel de geschiedenis in gaan als het jaar waarin energieschaarste heerste in Europa en de energieprijzen de pan uit swingden, de kiem van het probleem is ouder. Reeds in 2021 stegen de energieprijzen, al werd het woord “crisis” toen nog niet in de mond genomen. Europese overheden, energieleveranciers en eindklanten moeten op een gepaste wijze reageren op de nieuwe realiteit.

Hoe deze energiecrisis al begon in 2021?

Sinds begin 2021 kregen de meeste leden van de EU te maken met continu stijgende elektriciteitsprijzen tot recordprijzen in augustus 2022 (zie grafiek 1). Afnemende investeringen in olie en gas en onvoldoende steun voor alternatieve energiebronnen maakten de sector extra kwetsbaar voor overmacht of onvoorziene situaties.


Een reeks van onvoorziene situaties deed zich in 2021 al voor, dus voor de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. Ten eerste hadden we in Europa te maken met ellendige weersomstandigheden. De wind liet het afweten, waardoor de windmolenparken zonder bevoorrading kwamen te zitten. De winter was lang en koud, waardoor de voorraden in het begin van het jaar al op geraakten. Zomerdroogtes troffen waterkrachtcentrales over de hele wereld.

Ten tweede zaten we nog met de naweeën van COVID-19. Als gevolg van de pandemie werd meer dan de helft van de onderhoudswerkzaamheden voor 2020 verschoven naar 2021. Dit had een negatieve invloed op het aanbod van aardgas, steenkool, kerncentrales en andere alternatieve energiecentrales. En ten derde waren er Europese transportproblemen. Het tekort aan vrachtwagenchauffeurs voor de energiesector was eveneens een uitloper van de pandemie.

Wat leerde 2021 ons al?

De eerste prijsstijgingen sinds de laatste jaren brachten Europa tot inzicht dat een uitbreiding naar alternatieve vormen van energie noodzakelijk is. Groter aanbod van alternatieve vormen van energie zorgt voor markt- en prijsstabiliteit in de gehele energiesector. Tevens werd al duidelijk dat de afhankelijkheid van enkele energieleveranciers de prijzen snel onder druk zetten en dat daarom een uitbreiding van het netwerk van energieleveranciers is aangewezen. Internationale samenwerking en toelevering zijn cruciaal voor de verdere toekomst.

Extreme prijsstijgingen in 2022

"Dit is de meest extreme energiecrisis die Europa ooit heeft gekend", stelt Alex Munton, consultant bij de Rapidan Energy Group en expert op het gebied van de wereldwijde gasmarkten. De redenen zijn talrijk en verschillend van aard: extreem weer, lage windproductie, slinkende binnenlandse gasvoorraden, de laagste gasopslag ooit, enz. Maar de meest doorslaggevende factor dit jaar bleek de dynamiek tussen de EU en Rusland te zijn. De aardgasvoorziening van Rusland, via de Nord Stream pijpleidingen (zie figuur 1), is goed voor ongeveer 40% (zie tabel 1) van de Europese invoer en is een kritieke energielevensader voor het continent.



Vanwege de steun van Europa aan Oekraïne werd de gaskraan stelselmatig meer en meer dichtgedraaid. Als gevolg daarvan zijn de energieprijzen fors de hoogte ingeschoten, waardoor veel landen genoodzaakt worden noodplannen op te stellen (zie grafiek 2). In tussentijd kunnen energieleveranciers als Noorwegen en Noord-Afrika hun leveringen opvoeren tot een niveau dat ze hun eigen economie en bevoorrading niet in problemen brengen.

Regeringen zijn terecht bang voor de komende winter, wanneer de vraag naar energie toeneemt. Op heden worden de Europese voorraden tot de limiet aangevuld om voldoende te hebben om “black-outs” deze winter te vermijden. De Russische toevoer via de Nord-stream pijpleiding is sinds begin september gestopt wegens “onderhoudswerken” die moesten gebeuren en die langer duren dan voorzien. Dit is althans wat men ons wil laten geloven. Realiteit is dat de gasleveringen momenteel gebruikt worden als drukkingsmiddel en politiek wapen door Rusland.

Wat doet de EU momenteel om de uitdagingen aan te pakken?

Rantsoenering van energie is dus aangewezen en mede daarom heeft de Europese Commissie aan alle lidstaten enkele voorstellen gedaan. De energiemarkt is een vrije markt en niet alle lidstaten hebben dezelfde energieproblemen waardoor ze vaak een verschillend energiebeleid wensen te voeren. De actuele voorstellen van de Europese Commissie zijn de volgende:
  • 15% minder gasverbruik stimuleren per lidstaat
  • verplichte bezuiniging op elektriciteitsverbruik tijdens piekuren
  • megawinsten van energiebedrijven extra belasten
  • maximumprijs voor Russisch gas
  • nieuwe infrastructuur aanleggen om onafhankelijkheid te vergroten
  • een maximumprijs voor stroom uit zon, wind, kern- en kolencentrales. Die stroomprijs is nu ook gigantisch hoog vanwege de koppeling aan de gasprijs.

Bepaalt de gasprijs dan echt alle andere energieprijzen?

In Europa is sinds 1996 een marktmechanisme geïmplementeerd, genaamd “Marginal Pricing System (MPS)“. Het MPS houdt in dat de prijs van energie voor de hele markt bepaald wordt door de productiekost van de duurste elektriciteitscentrale in productie.

In de huidige omstandigheden is dit de gascentrale. De gasprijs bepaalt bijgevolg ook de prijs van elektriciteit. In werkelijkheid wordt de prijs op de energiemarkten al lang en steeds meer bepaald door speculatie en geopolitieke spanningen. Meer dus dan door de productieprijs van de duurste centrale. Toch blijft dit prijsmechanisme op heden nog intact, al gaan door de recente Europese energiecrisis meer en meer stemmen op om deze prijsafspraken te laten varen en de vrije markt te laten spelen.

Worst case scenario?

Indien de energievoorraden drastisch zouden slinken vanwege een strenge winter en hierdoor problemen zouden geven in de voorziening van de gezinnen, dan liggen noodscenario’s klaar die elke lidstaat afzonderlijk gaat toepassen. Het zou best mogelijk zijn dat er een gedeeltelijke industriële stillegging komt met mogelijk een zware economische impact voor de Europese economie. De zware industrie is per definitie een grootverbruiker van energie en daarom is het noodzakelijk dat elektriciteitsleveranciers op hun beurt overwegen te investeren in initiatieven van slim energiebeheer om wendbaar, duurzaam en veerkrachtig te blijven.

Daarnaast is het best mogelijk dat enkele private energieleveranciers, door het toenemend aantal wanbetalers, het zelf moeilijk krijgen. Frankrijk heeft onlangs plannen aangekondigd om het energiebedrijf Électricité de France S.A. te nationaliseren omdat EDF de toenemende economische verliezen niet kan opvangen. De vraag is hoeveel steun regeringen aan energieconsumenten en energiebedrijven kunnen geven? En wie deze factuur later gaat betalen?

Disclaimer

Dit is een publicatie van Leo Stevens & Cie, een beursvennootschap vergund door de NBB (Nationale Bank van België).

Deze publicatie mag niet beschouwd worden als 'onderzoek op beleggingsgebied' zoals bedoeld in het koninklijk besluit van 3 juni 2007. Het is een publicitaire mededeling. De wettelijke voorschriften ter bevordering van de onafhankelijkheid van onderzoek op beleggingsgebieden zijn hierop niet van toepassing. Eventuele aanbevelingen zijn niet onderworpen aan een verbod om al voor de verspreiding van onderzoek op beleggingsgebied te onderhandelen.

Deze publicatie mag niet als persoonlijk beleggingsadvies beschouwd worden. Leo Stevens & Cie kan niet garanderen dat de in de publicatie behandelde financiële instrumenten voor u geschikt zijn. Mocht u op basis van deze publicatie overgaan tot een financiële transactie, dan draagt u hier zelf de volledige verantwoordelijkheid voor. Beleggen in financiële instrumenten (zoals aandelen) kan grote risico’s inhouden. Alvorens tot een transactie over te gaan, moet een belegger beschikken over de nodige ervaring en kennis om de eventuele risico’s die gepaard gaan met de transactie ten volle in te schatten, in staat zijn om deze risico’s te dragen waarbij beseft moet worden dat het belegde kapitaal geheel of gedeeltelijk verloren kan gaan.

Medewerkers van Leo Stevens & Cie kunnen vóór de verspreiding van deze aanbevelingen handelen in het financieel instrument.

Eventuele rendementen die in deze publicatie vermeld werden, zijn gerealiseerd geworden in het verleden. Er is geen garantie dat zij ook in de toekomst behaald zullen worden. Men kan evenmin zeker zijn dat de beschreven scenario’s, verwachtingen en risico’s zullen uitkomen in de realiteit. Zij dienen als indicatief beschouwd te worden. De gegevens die in de publicatie vermeld worden, zijn louter informatief en kunnen aan veranderingen onderhevig zijn. Wisselkoersschommelingen kunnen vooropgestelde resultaten en rendementen beïnvloeden.

De publicatie geeft de analyse weer van de auteur op de vermelde datum. Hoewel de analyse gebaseerd is op volgens de auteur betrouwbare bronnen, kan de correctheid, volledigheid en actualiteit van de gebruikte informatie niet gegarandeerd worden.

Niets in deze publicatie mag gereproduceerd worden zonder de voorafgaande uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van Leo Stevens & Cie. Deze publicatie is onderworpen aan het Belgisch recht en aan de uitsluitende rechtsmacht van de Belgische rechtbanken.

Ook de moeite waard

x

zoeken

Wij maken graag tijd voor u