Zorgvolmacht: een instrument van vooruitdenken

De zorgvolmacht is vandaag uitgegroeid tot een essentieel instrument binnen vermogensplanning. Daarmee legt u op voorhand vast wie uw belangen mag behartigen wanneer u daar zelf niet meer toe in staat bent.

Zo’n situatie wordt juridisch omschreven als wilsonbekwaamheid: het moment waarop iemand, bijvoorbeeld door ziekte, ouderdom of een ongeval, niet langer in staat is om zelfstandig en rechtsgeldig beslissingen te nemen over zijn persoon of vermogen.

Tegelijk is de zorgvolmacht vandaag meer dan enkel een antwoord op dat toekomstige scenario. Ze kan immers ook onmiddellijk in werking treden, zelfs wanneer u vandaag nog volledig wilsbekwaam bent. In dat geval wordt ze een praktisch instrument om bepaalde administratieve of vermogensrechtelijke handelingen al te delegeren, zonder te wachten op een latere onvoorziene situatie.

De essentie blijft echter dezelfde: een zorgvolmacht biedt continuïteit. Ze zorgt ervoor dat uw vermogen en persoonlijke belangen kunnen worden beheerd volgens uw wensen, ook wanneer u dat zelf tijdelijk of definitief niet meer kan organiseren.

Precies daarom wordt de zorgvolmacht steeds vaker binnen vermogens- en successieplanning heel ruim ingevuld. Naast het beheer van bankrekeningen, beleggingen of vastgoed kunnen bijvoorbeeld ook bepalingen rond schenkingen worden opgenomen. Dat laat toe om een vermogensplanning verder uit te voeren wanneer de lastgever zelf niet langer kan handelen.

Daarbij is voorzichtigheid evenwel essentieel. Een machtiging om schenkingen te doen moet voldoende concreet zijn uitgewerkt: wat mag er aan wie geschonken worden binnen welke grenzen en onder welke voorwaarden? De zorgvolmacht is daardoor geëvolueerd tot een krachtig maar tegelijk genuanceerd instrument: flexibel in opzet, maar een goede uitwerking ervan is sterk afhankelijk van precisie en vooruitdenken.

En net dat vooruitdenken krijgt vandaag een bijkomende dimensie door een wetswijziging die op het eerste gezicht weinig met zorgvolmachten te maken lijkt te hebben.

Een wet uit 2023 met effect vanaf 2027

Met de wet van 8 november 2023 hervormde de wetgever het statuut van de bewindvoerder. De focus van deze hervorming ligt in de eerste plaats op het gerechtelijk beschermingsstelsel, waarbij een rechter een bewindvoerder aanstelt voor iemand die zijn belangen niet langer zelf kan behartigen.

Toch blijft de impact niet beperkt tot bewindvoering alleen. Verschillende nieuwe regels werken ook door naar de
zorgvolmacht. De wet treedt uiterlijk in werking op 1 september 2027. Dat lijkt nog ver weg, maar net omdat een zorgvolmacht bedoeld is om in de toekomst te functioneren, is deze wijziging vandaag al relevant. De keuzes die nu worden gemaakt, moeten immers ook binnen het toekomstige wettelijke kader standhouden.

Nieuwe spelregels voor wie u vertrouwt

De wet maakt voortaan een duidelijk onderscheid tussen familiale en professionele bewindvoerders. Diezelfde logica wordt doorgetrokken naar de lasthebber in een zorgvolmacht.

Familiale bewindvoerders zijn personen met een nauwe persoonlijke band met de lastgever zoals een partner, ouder, kind, ander familielid of iemand die geen echt familielid is in juridische zin maar die wel nauw betrokken is bij het dagelijkse leven of de zorg van de betrokkene.

Professionele bewindvoerders zijn daarentegen personen die deze rol beroepsmatig opnemen. Zij zullen volgens de nieuwe wet moeten zijn opgenomen in een nationaal register en moeten voldoen aan specifieke voorwaarden inzake opleiding, deskundigheid en permanente vorming.

Dat onderscheid heeft een belangrijke consequentie. Vanaf de inwerkingtreding van de wet zal niet langer eender wie als lasthebber kunnen optreden. De aangeduide persoon zal moeten passen binnen één van beide wettelijke
categorieën.

De keuze van een lasthebber is vaak gebaseerd op vertrouwen. Daarom duiden echtparen of personen zonder
rechtstreekse erfgenamen geregeld een goede vriend aan, maar ook een professionele vertrouwenspersoon met wie zij al jarenlang samenwerken, denk aan een fiscale raadgever, een accountant of een notariaatsmedewerker. Onder het nieuwe wettelijke kader wordt het belangrijk om na te gaan of die persoon ook effectief aan de wettelijke voorwaarden voldoet om later als lasthebber te kunnen optreden.

Met andere woorden: het is niet zo dat professionele vertrouwenspersonen – die niet als professionele bewindvoerder kwalificeren- automatisch verdwijnen uit de zorgvolmacht, maar hun rol zal voortaan aan bijkomende wettelijke voorwaarden worden gekoppeld.

Waarom dit vandaag al aandacht vraagt

Hoewel de wet pas uiterlijk op 1 september 2027 in werking treedt, manifesteert de impact zich in werkelijkheid al vandaag. Een zorgvolmacht wordt immers opgesteld met het oog op een toekomstige situatie. Het volstaat
daarom niet dat de zorgvolmacht vandaag geldig is; ze moet ook uitvoerbaar blijven wanneer ze effectief
nodig wordt.

Dat geldt des te meer voor zorgvolmachten die reeds jaren geleden werden opgesteld. Wat destijds een
logische keuze was voor de aanduiding van een lasthebber, sluit mogelijk niet langer volledig aan bij het toekomstige wettelijke kader.

De wet van 8 november 2023 verandert niets aan het fundamentele belang van de zorgvolmacht.
Ze blijft één van de krachtigste instrumenten om zelf de regie te behouden over uw vermogen en
persoonlijke belangen wanneer u dat later (misschien) niet meer kan.

Het is daarom aangewezen om bestaande zorgvolmachten tijdig te herbekijken en daarbij onder meer na te gaan:

• of de aangeduide lasthebber binnen de toekomstige wettelijke categorieën valt;
• of de familiale band voldoende duidelijk blijkt uit de zorgvolmacht;
• of de opgenomen bevoegdheden nog aansluiten bij de huidige wensen en familiale situatie;
• en of alternatieve of bijkomende lasthebbers wenselijk zijn.

Een beperkte actualisering vandaag kan immers veel onzekerheid vermijden op een moment waarop duidelijkheid net cruciaal is.

Wat u best nu al doet

Een grondige screening van bestaande zorgvolmachten is daarom geen overbodige luxe.

Wanneer de kwalificatie als familiale bewindvoerder niet vanzelfsprekend is (omdat die persoon geen familielid is), kan het nuttig zijn om de aard van die band explicieter te omschrijven zodat het toch duidelijk is dat die persoon een zeer nauwe (zorg)band heeft met de lastgever. In andere situaties kan het aangewezen zijn om de keuze van lasthebber te herbekijken of aanvullende waarborgen in te bouwen.

Ook wanneer een professionele vertrouwenspersoon werd aangeduid, is het zinvol om tijdig na te gaan hoe die aanduiding zich verhoudt tot de toekomstige vereisten.

En wat met reeds lopende zorgvolmachten?

Hier voorziet de wet geen specifieke regeling. De kans lijkt niet uitgesloten dat, zelfs als een zorgvolmacht al uitvoering heeft gekregen en al actief wordt uitgeoefend door iemand die niet kwalificeert als familiale of professionele bewindvoerder, dat mandaat vanaf 1 september zal vervallen. We hopen dat hier in de toekomst nog verdere duidelijkheid zal over komen.

Over een zorgvolmacht die al wel is opgesteld (zelfs al jaren geleden) maar nog niet in werking is getreden in september 2027, bestaat minder twijfel: hier zal wel degelijk een aanpassing nodig zijn indien de aangeduide lasthebber niet aan de bovenvermelde kwalificaties voldoet.

Conclusie: vooruitdenken blijft de beste bescherming

De wet van 8 november 2023 verandert niets aan het fundamentele belang van de zorgvolmacht. Ze blijft één van de krachtigste instrumenten om zelf de regie te behouden over uw vermogen en persoonlijke belangen wanneer u dat later (misschien) niet meer kan.

Wat wél verandert, zijn de spelregels rond de personen die u dat vertrouwen kunt geven. En net daarom verdient deze hervorming vandaag al aandacht, ook al ligt de inwerkingtreding nog even voor ons.

Want uiteindelijk draait een zorgvolmacht niet om de vraag “to be or not to be”.

Ze draait om de vraag of wat u vandaag zorgvuldig uitwerkt, morgen nog altijd zal werken zoals u het bedoeld heeft.

Wie vooruit plant, wacht daarom niet tot 2027 om zijn zorgvolmacht opnieuw onder de loep te nemen.

Wij bekijken graag samen met u of uw bestaande regeling nog aansluit bij het toekomstige wettelijke kader en begeleiden u waar nodig bij de optimalisatie ervan. Zo blijft uw zorgvolmacht niet alleen juridisch geldig, maar vooral ook een instrument waarop u kunt rekenen wanneer het er echt toe doet.