De opgaande en neergaande arm van de economie
De term ‘K-vormige’ economie raakte vooral in de VS ingeburgerd tijdens de COVID-19-pandemie. Economen zochten toen een manier om uit te leggen waarom het economisch herstel zo ongelijk verliep. De letter K staat symbool voor een economie die twee tegenovergestelde richtingen uitgaat: de arm omhoog verwijst naar huishoudens met hogere inkomens. Zij kwamen vaak relatief goed door de crisis en hadden de mogelijkheid
om te sparen en te investeren in financiële markten. De neerwaartse arm weerspiegelt het verhaal van mensen met lagere inkomens. Voor hen ging deze vlieger niet op en verliep het herstel minder vanzelfsprekend.
Ook na de COVID-19-pandemie blijven economen spreken over een ‘K-vormige’ Westerse economie. Mensen met hogere inkomens doen het opvallend goed: ondanks de gestegen prijzen blijven zij geld uitgeven
en stimuleren op die manier de economische groei. In de VS zijn de rijkste 20% van de bevolking vandaag zelfs goed voor bijna 60% van de consumentenuitgaven.
Lagere inkomens hebben daarentegen hun uitgaven noodgedwongen teruggeschroefd. Zij lijden wel degelijk onder de hedendaagse ‘betaalbaarheidscrisis’. Geld wordt op een nerveuze manier uitgegeven: elke euro telt. Mensen kopen vaker in bulk, zoeken naar kortingen en proberen op alle mogelijke manieren te besparen om rond te komen. Sommigen leven van salaris naar salaris, met schulden die zich gaandeweg opstapelen.
Hoe is de ‘K-vormige’ economie ontstaan?
De voorbije jaren kenden de aandelenmarkten een sterke opmars. Die stijgende beurskoersen leverden hoge rendementen op en deden het vermogen van welstellende huishoudens fors toenemen. Daardoor voelen mensen met hogere inkomens zich financieel comfortabel. “Het lijkt erop dat zij minder sparen, omdat hun
vermogen via de beurs zo snel groeit. Ze geven simpelweg alles uit van wat ze verdienen,” zegt econoom Samuel Tombs. Voor huishoudens met lagere inkomens geldt dat niet. Zij profiteerden nauwelijks van de beursrally en zagen hun lonen slechts langzaam stijgen – vaak trager dan de inflatie.
Hun koopkracht kwam daardoor onder druk te staan. Bovendien werden zij extra hard geraakt door de hogere rente, omdat zij doorgaans meer schulden hebben.
De middenklasse dreigt mee kopje onder te gaan
Volgens econome Heather Long neemt de economie in 2026 steeds meer een ‘E-vorm’ aan. In plaats van twee groepen, zoals bij de ‘K-vormige’ economie, ziet zij nu drie verschillende groepen van consumenten. “Er tekent zich duidelijk een middengroep af, en bij die groep zien we steeds meer signalen van financiële druk,” aldus Long.
Het verschil met de ‘K-vormige’ economie is dat de uitgaven van mensen met een middeninkomen niet langer gelijk oplopen met die van hogere inkomens. Sinds eind 2025 volgen ze hun eigen, voorzichtigere koers. “Huishoudens uit de middenklasse kunnen voorlopig nog rondkomen,” legt Long uit, “maar de stress komt in golven. Niet alleen blijven de prijzen hoog, ook stijgt er om de paar maanden weer iets anders.” Die aanhoudende onzekerheid drukt steeds zwaarder op het dagelijks leven.
Het premiumaanbod wint snel aan terrein
Uit onderzoek blijkt dat welgestelde consumenten zich, ondanks hogere prijzen, niet beperken tot hun gebruikelijke aankopen. Integendeel: zij hebben ook de ruimte om meer geld uit te geven aan luxegoederen en bijzondere ervaringen.
“Bijna elk bedrijf probeert hogerop te komen in de waardeketen. Kijk maar naar het groeiende aanbod aan exclusieve platinum-creditcards.”
Bedrijven spelen daar snel op in door hun premiumaanbod uit te breiden en zo grote besteders aan te trekken. “Bijna elk bedrijf probeert hogerop te komen in de waardeketen. Kijk maar naar het groeiende aanbod aan exclusieve platinum-creditcards,” zegt Long. Die strategie werpt duidelijk zijn vruchten af. Luchtvaartmaatschappijen, hotelketens en voedings- en drankbedrijven melden sinds het najaar van 2025 een
sterke vraag naar hun bestaande en nieuwe premiumproducten. Tegelijk vertraagt de verkoop van standaarden
budgetproducten, wat het verschil in consumentengedrag verder vergroot.
Wat zijn de gevolgen van deze consumentenkloof?
De groeiende kloof tussen verschillende groepen consumenten maakt de economische vooruitzichten kwetsbaarder. De sterke stijging van de aandelenmarkten heeft vooral huishoudens met hoge inkomens rijker
gemaakt, wat hun uitgaven stimuleerde. Maar dat werkt ook in de omgekeerde richting: als de financiële markten plots terugvallen, kunnen deze consumenten hun uitgaven snel verminderen. Dat zou meteen wegen op de omzet en winsten van bedrijven en uiteindelijk ook op de aandelenkoersen zelf.
Daarnaast maakt de toenemende kloof tussen hoge en lage inkomens de economie gevoeliger voor schokken. “Huishoudens met hogere inkomens geven een groot deel van hun geld uit aan zaken die makkelijk uit het budget geschrapt kunnen worden, zoals reizen en entertainment,” zegt Tombs. “Wanneer de groei vooral uit die uitgaven komt, moet je beseffen dat ze ook heel snel kunnen wegvallen. Dat kan plots grote schokken veroorzaken in de economie.”
Kort samengevat
De K-kloof tussen de verschillende groepen van consumenten is allicht gekomen om te blijven en lijkt een structureel kenmerk van de economie te worden. Dat legt een kwetsbaarheid in de economie bloot, omdat de groei steeds sterker leunt op de uitgaven van een relatief kleine groep. Om de economie weerbaarder te maken, zijn inspanningen nodig om de koopkracht van de midden- en lagere inkomens te versterken. Alleen zo kan de basis van de consumptie opnieuw worden verbreed. Voor consumenten zelf blijft alertheid cruciaal. Wie vandaag achteropraakt, heeft het later steeds moeilijker om die achterstand in te halen. Daarom is het belangrijk om bedachtzaam om te gaan met het eigen vermogen en de juiste keuzes te maken met het oog op de lange termijn.